Wordt hittestress een ontwerpcriterium voor mobiliteit?

Hitte verandert ons mobiliteitsgedrag

Een recente, meerjarige studie van de Radboud Universiteit en de Hogeschool Arnhem Nijmegen laat zien dat temperatuur een duidelijke invloed heeft op de manier waarop we ons verplaatsen. Bij aangenaam zomerweer neemt lopen en fietsen toe. Zodra de temperatuur verder oploopt, slaat dat effect om. Mensen kiezen minder vaak voor actieve mobiliteit en stellen verplaatsingen vaker uit of kiezen voor een alternatief vervoermiddel.

Mobiliteitskeuzes hangen net zo goed af van de omstandigheden waarin mensen zich verplaatsen als van de kwaliteit van de infrastructuur. Wat vroeger een incidentele zomerdag was, wordt steeds meer een structurele ontwerpopgave.

Zijn onze ontwerpprincipes nog compleet-

Verkeersveiligheid, directheid, samenhang, comfort en aantrekkelijkheid vormen al jarenlang de basis voor het ontwerpen van fiets- en wandelnetwerken. Terecht, want juist deze principes bepalen in belangrijke mate of mensen zich veilig en prettig kunnen verplaatsen.

Toch laat een veranderend klimaat zien dat één van die principes opnieuw aandacht verdient. Comfort is meer dan een vlak wegdek, voldoende breedte of een logische route. Schaduw, beschutting en de ervaren temperatuur spelen minstens zo'n grote rol.

Internationaal onderzoek laat inmiddels zien dat voetgangers op warme dagen bewust kiezen voor routes die minder warm zijn, zelfs wanneer die langer zijn. In verschillende steden wordt daarom geëxperimenteerd met routeplanners die niet alleen de kortste, maar ook de koelste route adviseren.

Hierdoor verschuift de aandacht langzaam van de kortste of snelste route naar de meest prettige route. Afstand en reistijd blijven belangrijk. Tegelijkertijd wordt de ervaring van de gebruiker steeds nadrukkelijker onderdeel van de kwaliteit van een mobiliteitsnetwerk.

Extreme omstandigheden maken kwaliteit zichtbaar

Extreme omstandigheden functioneren als een stresstest voor de openbare ruimte. Waar een ontwerptekening laat zien hoe een straat bedoeld is te functioneren, laat een hittegolf zien hoe mensen haar daadwerkelijk gebruiken.

Fietsers zoeken de schaduw op. Voetgangers vermijden versteende pleinen. Een bankje onder een boom wordt vanzelfsprekender dan een bankje in de volle zon. De infrastructuur verandert niet, de omstandigheden veranderen wel.

Op zulke momenten wordt duidelijk dat de kwaliteit van een mobiliteitsnetwerk verder gaat dan de infrastructuur alleen. Pas in het gebruik laat een netwerk zien hoe goed het werkelijk is. Een netwerk dat vooral goed functioneert onder ideale omstandigheden is minder robuust dan een netwerk dat ook tijdens hitte comfortabel en uitnodigend blijft.

Nieuwe blik op kwaliteit

De komende jaren zullen mobiliteit, gezondheid, klimaatadaptatie en de kwaliteit van de openbare ruimte steeds vaker samenkomen. Dat vraagt eerder om een bredere interpretatie van de principes die we al kennen dan om nieuwe ontwerpprincipes.

Juist als we willen dat lopen en fietsen voor steeds meer mensen de vanzelfsprekende keuze wordt, moeten we mobiliteitsnetwerken ontwerpen die ook onder uitdagende omstandigheden aantrekkelijk blijven.

Misschien is hittestress daarmee geen nieuw ontwerpcriterium. Het is wel een onderwerp dat ons dwingt opnieuw na te denken over wat we eigenlijk verstaan onder een kwalitatief goed mobiliteitsnetwerk.